Son güncelleme: 19 Temmuz 2026
Dava Şartı Arabuluculuk Ne Anlama Gelir?
Zorunlu arabuluculuk olarak da bilinen dava şartı arabuluculuk, kanunda belirtilen bazı hukuk uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu kılar. Zorunluluk yalnız başvuru yapmaya ilişkindir; tarafların anlaşmaya varması zorunlu değildir. Arabuluculuk süreci anlaşamamayla sonuçlanırsa taraf mahkemeye başvurabilir.
Antalya avukat veya Serik avukat desteği arayan kişilerin, dava açmadan önce uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuğa tabi olup olmadığını kontrol etmesi önemlidir. Arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açıldığı açıkça anlaşılırsa dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret kararı verilebilir.
İş Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk
Bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminat talepleri ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, ücret, yıllık izin ve işe iade gibi talepler bu kapsamda gündeme gelebilir.
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları bakımından özel istisnalar bulunur. Bu nedenle uyuşmazlığın yalnız işçi ve işveren arasında olması, her davanın otomatik olarak dava şartı kapsamında olduğu anlamına gelmez.
Ticari Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk
Türk Ticaret Kanunu kapsamında ticari dava niteliğindeki ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat taleplerinde arabulucuya başvuru dava şartıdır. Şirketler, tacirler, bankacılık, sigorta, taşıma, acentelik veya ticari sözleşmelerle ilgili uyuşmazlıklar somut olayın özelliklerine göre bu kapsama girebilir.
Her ticari uyuşmazlık zorunlu arabuluculuğa tabi değildir. Para ödenmesi dışındaki tespit, iptal veya bazı şirketler hukuku talepleri farklı değerlendirilebilir. Ticari hizmet sayfası için ticari dava ve uyuşmazlıklar içeriği incelenebilir.
Tüketici Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk
Tüketici mahkemelerinde görülen birçok uyuşmazlıkta dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurmak gerekir. Ayıplı mal veya hizmet, banka işlemleri, abonelik, özel eğitim, özel sağlık, paket tur ve tüketici kredisi gibi uyuşmazlıklar somut koşullarına göre kapsamda olabilir.
Tüketici hakem heyetinin görev alanında kalan uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararına itirazlar ve kanunda sayılan bazı özel durumlar dava şartı arabuluculuğun dışında kalabilir. Parasal sınırlar her yıl değiştiği için güncel tüketici hakem heyeti sınırları kontrol edilmelidir.
Kira ve Taşınmaz Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk
1 Eylül 2023 tarihinden itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkların önemli bir bölümü dava şartı arabuluculuk kapsamındadır. Kira bedelinin tespiti, kira alacağı, sözleşmeden doğan yükümlülükler ve tahliye talepleri bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak kiralanan taşınmazların İcra ve İflas Kanunu uyarınca ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler özel olarak kapsam dışında tutulmuştur.
Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesi, Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan kaynaklanan uyuşmazlıklar ve komşu hakkı uyuşmazlıkları da dava şartı arabuluculuk kapsamına alınmıştır.
Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı Tablosu
| Uyuşmazlık alanı | Kapsama girebilen örnekler | Önemli istisna veya not |
|---|---|---|
| İş hukuku | İşçilik alacakları, tazminatlar ve işe iade | İş kazası ve meslek hastalığı talepleri ayrıca değerlendirilir. |
| Ticaret hukuku | Para alacağı, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat | Her ticari dava kapsamda değildir; talebin niteliği önemlidir. |
| Tüketici hukuku | Ayıplı mal, hizmet, kredi ve abonelik uyuşmazlıkları | Hakem heyeti görev alanı ve kanuni istisnalar kontrol edilir. |
| Kira hukuku | Kira bedeli, alacak, sözleşme ve tahliye uyuşmazlıkları | İlamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin özel istisna vardır. |
| Ortaklığın giderilmesi | Taşınır veya taşınmazın paylaştırılması ve satış yoluyla ortaklığın sona ermesi | Dava öncesinde başvuru yapılmalıdır. |
| Kat mülkiyeti ve komşuluk | Ortak gider, yönetim, müdahale ve komşu hakkı uyuşmazlıkları | Uyuşmazlığın özel hukuka ilişkin olması gerekir. |
| Tarımsal üretim | Tarımsal üretim sözleşmesinden doğan davalar | Özel uzmanlık ve süre düzenlemeleri bulunur. |
Arabuluculuğa Elverişli Olmayan Uyuşmazlıklar
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir. Kamu düzenini doğrudan ilgilendiren ve tarafların anlaşmasıyla sonuçlandırılamayan hukuki durumlar bu kapsamda olabilir. Aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar bakımından da arabuluculuğa elverişlilik konusunda özel sınırlama bulunmaktadır.
Bir uyuşmazlığın tarafları para konusunda anlaşabilecek olsa bile davanın tamamının arabuluculuğa elverişli olduğu varsayılmamalıdır. Talep sonucu ve tarafların tasarruf yetkisi ayrı ayrı incelenmelidir.
Başvuru Yapılmazsa Ne Olur?
Dava dilekçesinden, zorunlu arabuluculuk başvurusu yapılmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava usulden reddedilebilir. Başvuru yapılmış ancak anlaşamama son tutanağı dilekçeye eklenmemişse mahkeme, belgenin bir haftalık kesin süre içinde sunulmasını isteyebilir. Bu süre içinde sunulmaması hâlinde de usulden ret sonucu doğabilir.
Başvurunun nasıl yapılacağı için arabuluculuk başvurusu nasıl yapılır? rehberi incelenebilir.
Arabuluculukta Anlaşmak Zorunlu mudur?
Hayır. Taraflar sürece katılabilir, teklifleri değerlendirebilir ve anlaşmaya varmazsa son tutanak düzenlenir. Tarafların özgür iradesi arabuluculuğun temel ilkesidir. Ancak dava şartı dosyalarında ilk toplantıya geçerli mazeret olmadan katılmamanın yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından sonuçları olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Boşanma davasından önce zorunlu arabuluculuk var mı?
Boşanma ve kişilik hâllerine ilişkin talepler tarafların serbestçe tasarruf edebileceği uyuşmazlıklar değildir. Bu nedenle boşanma davası zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir.
Kira tahliye davasından önce arabuluculuk gerekir mi?
Kira ilişkisinden kaynaklanan tahliye uyuşmazlıklarında kural olarak dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. İcra yoluyla ilamsız tahliyeye ilişkin özel istisna ayrıca değerlendirilmelidir.
İtirazın iptali davasında arabuluculuk zorunlu mudur?
Uyuşmazlığın iş veya ticaret hukuku kapsamına girmesi ve kanundaki koşulların bulunması hâlinde zorunlu olabilir. Alacağın ve tarafların hukuki niteliği belirlenmelidir.
Ortaklığın giderilmesi davasında arabuluculuk gerekir mi?
Evet. Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamındadır.
Arabuluculuk başvurusu zamanaşımını etkiler mi?
Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Özel dava süreleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Zorunlu arabuluculukta anlaşamazsak dava açabilir miyiz?
Evet. Anlaşamama son tutanağı düzenlendikten sonra ilgili dava süresi içinde mahkemeye başvurulabilir.
Karşı taraf toplantıya gelmezse ne olur?
Dosya son tutanakla sonuçlandırılabilir. Geçerli mazeret olmadan ilk toplantıya katılmamanın sonraki davada yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından sonuçları olabilir.
Uyuşmazlığın Dava Şartı Kapsamında Değerlendirilmesi
Zorunlu arabuluculuk kapsamı, yalnız başlığa bakılarak değil; tarafların sıfatı, talebin niteliği, dava türü ve kanuni istisnalar birlikte incelenerek belirlenmelidir. Avukat Selin ÖNEM KONUR, Likya Hukuk Danışmanlık bünyesinde uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuğa tabi olup olmadığını ve sonraki süreci somut dosya üzerinden değerlendirebilir. Bilgi almak için bize ulaşabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayların hukuki özellikleri farklılık gösterebileceğinden, içerikteki açıklamalar kişiye özel hukuki danışmanlık yerine geçmez.
